Әскер беделі неден басталады?

 Алайда мемлекеттің қорғаныс қабілеті тек казармалар мен әскери бөлімдердегі тәртіпке байланысты емес. Оның берік іргетасы – қоғамның әскерге деген көзқарасы. Жастар әскери қызметті азаматтық жауапкершіліктің бір көрінісі деп қабылдай ма, ата-ана баласының Отан алдындағы борышын өтеуін қолдай ма, ал әскери мамандықты таңдаған жас өз еңбегінің ел үшін қажет екенін сезіне ме – мәселенің маңызды тұсы осында.

Осы тұрғыдан алғанда әскери қызметтің беделін арттыру – тек Қарулы күштердің емес, тұтас қоғамның міндеті. Өйткені Отан қорғау ұғымы бір ғана әскери міндетпен шектелмейді. Оның ар жағында елге деген жауапкершілік, тәртіп, төзім, кәсіби шеберлік және азаматтық ұстаным тұр.

Шымкент секілді халқы тығыз орналасқан, жастардың үлесі жоғары мегаполисте бұл мәселенің маңызы айрықша. Қалада әскери-патриоттық тәрбиеге, жастардың бос уақытын тиімді ұйымдастыруға, спорттық және әскери-қолданбалы бағыттарды дамытуға басымдық берілуі де сондықтан. Әскерді қоғамнан бөлек тұрған жабық құрылым ретінде емес, жас ұрпақты тәрбиелейтін маңызды әлеуметтік институт ретінде таныту қажет.

Әскери қызметтің абыройы туралы сөз болғанда ең алдымен бір мәселені ажыратып алған жөн. Беделді тек үгіт-насихат арқылы қалыптастыру мүмкін емес. Жастардың әскери қызметке көзқарасы нақты өмірдегі жағдайға, әскери ортадағы тәртіпке, сарбаздың құқығы мен қауіпсіздігіне, қызмет өткерген азаматтың кейінгі мүмкіндігіне байланысты қалыптасады.

Сондықтан әскери қызметтің мәртебесін көтеру үшін әскердің ішкі мәдениеті де өзгерістерге сай болуы керек. Сарбаз өзін ең алдымен мемлекеттің сенім артқан азаматы ретінде сезінгені жөн. Оның құқықтары сақталып, міндеттері нақты түсіндіріліп, әскери тәртіптің мәні жазалау емес, жауапкершілік пен кәсіби дайындық екені көрсетілуі қажет.

Бүгінде жас буын әскери қызметті бұрынғы түсінікпен ғана қабылдамайды. Олар үшін мамандық таңдауда жалақы, әлеуметтік кепілдік, кәсіби өсу, білім алу мүмкіндігі, технологиямен жұмыс істеу сияқты факторлар маңызды. Демек, әскери қызметті таныстырудың тәсілі де заман талабына сәйкес болуы керек.

Қазіргі армия – тек сапта жүріп, бұйрық орындаумен шектелетін орта емес. Қарулы күштерде байланыс, ақпараттық технология, инженерия, медицина, логистика, авиация, радиоэлектроника және басқа да көптеген бағыт бойынша білікті мамандар қажет. Технология дамыған сайын әскери маманға қойылатын талап та күшейіп келеді. Бұл – әскери қызметтің кәсіби сипатын айқындайтын маңызды фактор.

Осы мүмкіндіктерді жастарға дұрыс жеткізу қажет. Мектеп оқушысы немесе колледж студенті әскери мамандықты таңдағанда оның тек борыш өтеу кезеңі емес, белгілі бір кәсіби бағытқа бастайтын жол екенін түсінсе, әскерге деген көзқарас та өзгереді.

Шымкентте әскери-патриоттық шаралардың ұйымдастырылуы осы бағыттағы жұмыстардың бір бөлігі. Әскери бөлімдерге экскурсия жасау, сарбаздармен кездесулер өткізу, әскери-қолданбалы спорт түрлерінен жарыстар ұйымдастыру, саптық және алғашқы әскери дайындық элементтерін меңгерту – жастардың әскери орта туралы түсінігін кеңейтеді. Бірақ мұндай іс-шаралардың мазмұны формалды сипат алып кетпеуі маңызды. Бір күндік концерт немесе салтанатты жиын жасөспірімнің әскери қызметке деген көзқарасын түбегейлі өзгертпейді. Нағыз нәтиже тұрақты жұмыс арқылы қалыптасады.

Әскери-патриоттық тәрбиені тек мерекелік күндерге байлап қоюдың қажеті жоқ. Патриотизм адамның күнделікті әрекетінен көрінеді. Өз міндетін адал орындау, тәртіп сақтау, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсету, қоғамдық мүлікке ұқыпты қарау, қиындыққа төтеп беру – мұның бәрі азаматтық тәрбиенің құрамдас бөлігі.

Әскери қызмет осы қасиеттерді шыңдайтын орта бола алады. Әскерге барған жас белгілі бір уақыт ішінде ортақ тәртіпке бейімделеді, ұжыммен жұмыс істеуді үйренеді, өз әрекетінің өзгеге әсер ететінін түсінеді. Бұл қасиеттердің азаматтық өмірде де пайдасы зор. Сондықтан әскери қызметтің қоғамдағы беделін арттыру туралы айтқанда оның тәрбиелік әлеуетіне де назар аударған жөн. Әскерден оралған азаматтың жинақылық, жауапкершілік, қиын жағдайда шешім қабылдау, командамен әрекет ету сияқты қабілеттері еңбек нарығында да қажет.

Бұл жерде жұмыс берушілердің көзқарасы да маңызды. Әскери қызмет өткерген азаматтың тәртіпке бейімділігі мен жауапкершілігі еңбек ұжымында бағаланса, жастардың әскерге деген ынтасы арта түседі. Демек, әскери қызметтің мәртебесін көтеру – әскердің өзімен ғана шектелмейтін, білім, еңбек, әлеуметтік саясатпен сабақтас мәселе.

Шымкентте жастармен жұмыс істейтін қоғамдық ұйымдар, білім беру мекемелері, спорттық құрылымдар мен әскери бөлімдердің өзара байланысын күшейту осы мақсатқа қызмет етеді. Мәселен, мектеп оқушылары үшін әскери мамандықтар туралы кәсіби бағдар беру кездесулерін көбейтуге болады. Әскери қызметтегі түрлі мамандықтар, әскери оқу орындарына түсу талаптары, әлеуметтік кепілдіктер мен кәсіби өсу мүмкіндіктері туралы нақты ақпарат жасөспірімдерге ертерек берілгені дұрыс.

Әсіресе әскери қызметті таңдаған жастардың арасында тек дене дайындығы мықты азаматтар ғана емес, инженерлік, техникалық, медициналық, ақпараттық технологияларға қызығатын жастар да бар екенін көрсету маңызды. Бұл әскердің заманауи келбетін ашуға мүмкіндік береді.

Әскери қызметтің беделі қоғамның әскерге деген сенімінен басталады. Ал сенім ашықтық пен жауапкершілік арқылы орнығады. Сондықтан әскери бөлімдердің қоғаммен байланысын күшейту – маңызды міндеттердің бірі.

Жастар әскери өмірдің шынайы тынысын көргенде, оның қиындығымен қатар мүмкіндіктерін де түсінеді. Сарбаздардың күнделікті тәртібі, жаттығуы, спорттық дайындығы, әскери техникамен жұмыс істеуі, түрлі мамандықтарды меңгеруі туралы мазмұнды ақпарат әскери қызметтің нақты бейнесін қалыптастырады.

Бұл ретте бұқаралық ақпарат құралдарының рөлі де ерекше. Әскер туралы материалдар тек ант қабылдау рәсімі немесе мерекелік шаралармен шектелмей, әскери маманның кәсіби жолын, сарбаздың жетістігін, әскери қызметтен кейінгі өмірін көрсетуге бағытталуы керек.

Қоғамға үлгі болатын кейіпкерлер де аз емес. Әскери қызметте жетістікке жеткен офицерлер, халықаралық жарыстарда ел намысын қорғаған әскери спортшылар, күрделі міндеттерді атқарып жүрген мамандар туралы әңгімелер жастарға әсер етеді. Мұндай мысалдар әскери қызметтің абыройын сөзбен емес, нақты адамның өмір жолы арқылы көрсетеді.

Шымкентте әскери-патриоттық тәрбиенің тағы бір маңызды бағыты – ардагерлердің тәжірибесін жастарға жеткізу. Әскери қызметтің бірнеше буынын көрген азаматтардың әңгімесінде тарих, тәртіп, елге қызмет ету ұғымдары қатар өріледі. Ардагерлер мен қазіргі әскери қызметшілердің мектептерде, колледждерде, жоғары оқу орындарында кездесуі жастардың әскери мамандыққа деген қызығушылығын арттыруы мүмкін.

Сонымен бірге патриоттық тәрбиеде жергілікті тарихтың мүмкіндігін де тиімді пайдаланған жөн. Шымкент пен Түркістан өңірінің тарихы ел қорғаған батырлар мен әскери тұлғалардың тағдырына бай. Олардың ерлік жолын бүгінгі заманның өлшемдерімен байланыстыра отырып түсіндіру жас ұрпаққа Отан қорғаудың тарихи тамырын тануға жол ашады.

Жас адамның әскери қызметке бару немесе әскери мамандықты таңдауына бірнеше фактор ықпал етеді. Отбасының ұстанымы, мектептегі тәрбие, достарының пікірі, әлеуметтік желідегі ақпарат, әскери қызмет туралы қоғамдық түсінік – бәрі белгілі бір рөл атқарады. Сондықтан әскери қызметтің оң имиджін қалыптастыруды тек әскерге шақыру науқаны кезінде бастау жеткіліксіз. Бұл жұмыс жасөспірім кезінен жүйелі жүргізілуі керек.

Сондықтан әскердің беделін арттыруды тек жастарды сапқа шақырумен өлшемей, қоғамның әскери қызметке деген құрметін қалыптастырумен бағалау қажет. Әскер мен қоғам арасындағы байланыс неғұрлым берік болса, елдің қорғаныс қабілеті де соғұрлым мығым болады.

Жігер Әшім

Шымкент қаласы