Өрт азайғанымен, қауіп сейілген жоқ

 Күн суытып, үйлерде пеш, электр жылытқыштары мен газ жабдықтары үздіксіз қолданыла бастағанда, қарапайым ғана салғырттықтың салдары ауыр болуы мүмкін. Пеш мұржасының уақытында тазаланбауы, электр желісіне шамадан тыс күш түсуі, ақаулы жылытқышты пайдалану немесе газ жабдығын қараусыз қалдыру – сырттай болмашы көрінгенімен, өрттің тұтануына себеп болатын негізгі факторлардың қатарында. Бұған көміртек тотығының қаупін де қосу керек. Оның түсі де, иісі де болмағандықтан, адам үй ішіндегі қауіптің күшейгенін аңғармай қалуы ықтимал. Сондықтан өрт қауіпсіздігі дегеніміз – жалын тұтанғаннан кейін оны сөндіру ғана емес, ең алдымен сондай жағдайдың мүлде болмауына мүмкіндік жасау. Бұл тұрғыдан алғанда, төтенше жағдайлар қызметінің жұмысы өрт сөндіру көлігі дабылмен оқиға орнына жеткен сәттен әлдеқайда бұрын басталады.

Шымкентте өткен жылыту маусымының қорытындысы бойынша, 2025-2026 жылғы жылыту маусымында қала аумағындағы тұрғын үй секторында 70 өрт тіркелген. Ал 2024-2025 жылғы маусымда мұндай 109 жағдай болған. Яғни бір жылдың ішінде өрт саны 39 жағдайға немесе 35,8 пайызға азайған. Ең маңыздысы – өрт салдарынан қаза болғандар саны екі есеге, жарақат алғандар саны 5,5 есеге төмендеген. Бұл деректерді Шымкент қаласы Төтенше жағдайлар департаменті Мемлекеттік өрт бақылау басқармасының бастығы, азаматтық қорғау майоры Олжас Қырықбаев Өңірлік коммуникациялар алаңында өткен брифингте мәлімдеді. Оның айтуынша, өткен жылыту маусымында атқарылған профилактикалық жұмыстың негізгі бағыты тұрғындармен тікелей байланыс орнатуға құрылған. Өйткені тұрмыстық өрттердің едәуір бөлігі өндірістегі күрделі технологиялық ақаудан емес, күнделікті өмірдегі қауіпсіздік талаптарының сақталмауынан туындайды.

Осы мақсатта өткен жылыту маусымында Шымкент бойынша 6 632 тұрғын үй араланып, 18 983 адамға өрт қауіпсіздігі мен көміртек тотығынан уланудың алдын алу жөнінде түсіндіру жұмыстары жүргізілген. Бұл жұмыстың ерекшелігі – тұрғындарға жалпы ескерту жасаумен ғана шектелмей, қауіп ықтималдығы жоғары үйлерге мекенжайлық назар аударылуында. Соның ішінде әлеуметтік осал санаттағы 1 208 отбасы профилактикалық шаралармен қамтылған. Мұндай отбасыларға ерекше назар аударудың өзіндік себебі бар. Тұрғын үйдің техникалық жағдайы, жылыту жүйесінің ескіруі, пеш пен электр құрылғыларының сапасы немесе оларды уақытында жөндеуге мүмкіндік болмауы өрт қаупін арттыратын факторға айналуы мүмкін. Өртсөндіруші Азамат Әлібековтің айтуынша, профилактика барлық тұрғынға бірдей үнпарақ таратып шығумен аяқталмай, нақты үйдегі жағдайды ескеретін жұмысқа айналғанда ғана нәтижелі болады.

«Жалпы өрттің алдын алуда адам факторын елемеуге болмайды. Тұрмыстық жағдайда тұрғындар қауіптің бар екенін білсе де, оны кейінге қалдыруға бейім келеді. «Бір маусым шыдайды», «әзірге жұмыс істеп тұр», «бұрын ештеңе болған жоқ» деген түсінік ақаулы құрылғыны әрі қарай пайдалануға себеп болуы мүмкін. Бірақ өрт қауіпсіздігінде бұрын төтенше жағдайдың болмауы келесі жолы да болмайтынына кепілдік бермейді. Керісінше, ұзақ уақыт тексерілмеген мұржа, ескірген электр сымы немесе дұрыс жұмыс істемейтін жылыту пеші біртіндеп қауіп көзіне айналады.

Шымкенттегі жағдайға жасалған талдау да өрт пен қайғылы оқиғалардың белгілі бір ортақ себептерін көрсеткен. Соның бірі – ауа температурасының күрт төмендеуі. Күн кенет суытқанда тұрғындар жылыту құрылғыларын барынша көп пайдалана бастайды. Пештер ұзақ уақыт жағылады, электр жылытқыштары тәулік бойы қосылып тұруы мүмкін, электр желісіне түсетін салмақ көбейеді. Егер оған жабдықтың ақаулығы мен қауіпсіздік талаптарының сақталмауын қоссақ, тәуекел арта түседі. Демек, жылыту маусымындағы өрт мәселесін тек табиғи жағдаймен байланыстыру жеткіліксіз. Суық ауа райы қауіптің тікелей себебінен гөрі, бұрыннан бар техникалық және тұрмыстық мәселелерді айқын көрсететін факторға айналады», – дейді маман.

Өрт тұтанған жағдайда оқиғаның тағдыры санаулы минуттарда, кейде секундтарда шешіледі. Осы тұста өртсөндірушілердің қызметі көпшілік сырттай көретін жалынды сумен сөндіруден әлдеқайда күрделі. Оқиға орнына келген мамандар ең алдымен жағдайды бағалап, өрттің қайдан шыққанын, қай бағытта таралып жатқанын, ғимарат ішінде адамдардың бар-жоғын анықтауы қажет. Бір мезетте адамдарды қауіпсіз жерге шығару, өрттің көрші бөлмелерге немесе үйлерге таралуына жол бермеу, газ бен электр желілерінен туындайтын қосымша қатерді ескеру, қажет болған жағдайда түтін басқан аумақта іздестіру жұмыстарын жүргізу міндеті тұрады. Мұның бәрі қою түтін, жоғары температура және ғимарат конструкцияларының құлау қаупі жағдайында атқарылады. Сондықтан өртсөндірушінің жұмысы физикалық төзімділікті ғана емес, қысқа уақыт ішінде жағдайды бағалап, дұрыс шешім қабылдауды, бөлімше ішінде үйлесімді әрекет етуді талап етеді.

Әсіресе тұрғын үйдегі өрт кезінде жауапкершілік жоғары. Себебі өндірістік немесе арнайы нысандарға қарағанда қарапайым пәтер мен жеке үйде тұрғындар төтенше жағдайға алдын ала дайын болмауы мүмкін. Түнгі уақытта шыққан өртте адамдар ұйықтап жатуы ықтимал, балалар мен қарттардың өздігінен сыртқа шығуы қиындайды. Ал жану кезінде бөлінетін түтін санаулы минуттың ішінде бөлмелерге тарайды. Сондықтан құтқарушылар үшін жалынды ауыздықтаумен қатар, адамды іздеу және қауіпсіз аймаққа шығару бірінші кезектегі міндеттердің біріне айналады. Осы тұрғыдан келгенде, өртсөндірушілердің әр шақыртуы – алдын ала толық болжап болмайтын жағдаймен бетпе-бет келу деген сөз. Дегенмен өртсөндірушілер қаншалықты жедел әрекет еткенімен, төтенше жағдай қызметінің мүмкіндігін шексіз деп қарауға болмайды. Өрт басталғаннан кейінгі әр минут жалынның таралу аумағын ұлғайтып, түтіннің қоюлануына, үй ішіндегі температураның көтерілуіне әкелуі мүмкін. Сондықтан өрт қауіпсіздігі саласындағы ең тиімді нәтиже – жақсы сөндірілген өрт қана емес, мүлде тұтанбаған өрт. Шымкенттегі көрсеткіштердің маңызы да осында.

«Бұл ретте көміртек тотығынан уланудың алдын алу мәселесі де жеке назарды қажет етеді. Көп жағдайда тұрғындар өрт қаупін жалын мен түтін арқылы елестетеді. Алайда дұрыс жанбаған отыннан немесе түтін шығару жүйесіндегі ақаудан пайда болатын көміртек тотығы адамның оны байқап үлгеруіне мүмкіндік бермеуі мүмкін. Сондықтан пеш пен мұржаның жарамдылығын тексеру, бөлменің желдетілуін қамтамасыз ету, жылыту жабдықтарын талапқа сай пайдалану – жай ғана техникалық талап емес, тікелей адам өміріне қатысты сақтық шаралары. Бұл әсіресе жеке тұрғын үйлер мен пеш жағылатын баспаналар үшін маңызды.

Өткен маусымдағы көрсеткіштер профилактиканың тиімділігін аңғартқанымен, өрт санының азаюы мәселе толық шешілді деген сөз емес. 70 өрттің өзі – 70 төтенше жағдай. Оның әрқайсысында адамдардың өміріне, денсаулығына немесе мүлкіне қауіп төнді. Сондықтан статистиканың жақсаруы қауіпсіздік талаптарын әлсіретуге емес, керісінше, нәтиже берген жұмысты жүйелі жалғастыруға негіз болуы керек. Әсіресе қала аумағы кеңейіп, жаңа тұрғын үй массивтері көбейген сайын өрт қауіпсіздігін қамтамасыз ету жұмысы да тұрғын үй құрылысының қарқынымен қатар жүруі қажет» – дейді Азамат Әлібекұлы.

Осыған байланысты Шымкентте 2026-2027 жылғы жылыту маусымында профилактикалық шараларды одан әрі күшейту жоспарланып отыр. Негізгі басымдық бұрынғыдай өрттің алдын алуға, көміртек тотығынан улану жағдайларын болдырмауға және адам өмірін сақтауға бағытталады. Мұнда төтенше жағдайлар қызметінің жұмысы ғана емес, тұрғындардың жеке жауапкершілігі де шешуші мәнге ие. Пешті жылыту маусымының алдында тексеру, мұржаны тазалау, электр сымдарының жағдайына назар аудару, қолдан жасалған немесе ақаулы жылытқыштарды пайдаланбау, балаларды ашық от пен жылыту құралдарының жанында қараусыз қалдырмау сияқты қарапайым талаптардың әрқайсысы үлкен апаттың алдын алуы мүмкін.

С.Бақберген

Шымкент қаласы