НАТО-ның АҚШ-сыз болашағы: Еуропада жаңа жоспар талқылануда
The Wall Street Journal басылымының жазуынша, Еуропа елдері НАТО-ның қазіргі құрылымдарын пайдалана отырып, АҚШ қатысуынсыз да альянстың әскери қабілетін сақтап қалу мәселесін бейресми түрде талқылап жатыр.
Әңгіме, ең алдымен, ядролық тежеу жүйесі мен альянстың әскери басқару құрылымдары туралы болып отыр. Басылымның мәліметінше, мұндай ықтимал сценарийлерді талдау өткен жылы басталған, алайда Берлиннің ұстанымы өзгергеннен кейін бұл үдеріс айтарлықтай жеделдеген.
Германия факторы және жаңа саяси бетбұрыс
Ұзақ жылдар бойы Германия Францияның Еуропаның қорғаныс егемендігін күшейту туралы бастамаларына сақтықпен қарап келген еді. Алайда Reuters агенттігінің ақпан айындағы талдауына сәйкес, соңғы айларда Еуропа елдері АҚШ-қа тәуелділікті азайтудың жолдарын белсенді түрде қарастыра бастаған.
Бұл үдерістің жеделдеуіне Германиядағы саяси ұстанымның өзгеруі ықпал еткен.
WSJ дерегінше, канцлер Фридрих Мерц 2025 жылдың соңында көзқарасын қайта қараған. Бұған Дональд Трамп-тың НАТО-ға көзқарасы, Украина мәселесіне қатысты позициясы және АҚШ-тың ұзақ мерзімді сенімді одақтас болып қала ма деген күмән әсер еткен.
Әсіресе Трамптың Ресей–Украина соғысына қатысты мәлімдемелері мен НАТО шеңберіндегі құндылықтарға негізделмеген саяси риторикасы Берлинді алаңдатқан.
Сонымен қатар Мерц ашық мәлімдемелерінде НАТО-ның Еуропа қауіпсіздігі үшін шешуші рөл атқаратынын да бірнеше рет атап өткен.
“Еуропалық НАТО” идеясы
WSJ мәліметінше, жоспарды талқылап жатқан шенеуніктер бұл бастаманы шартты түрде “Еуропалық НАТО” деп атайды. Бұл жаңа альянс құруды емес, керісінше қазіргі НАТО құрылымдарын сақтай отырып, басқаруда еуропалықтардың үлесін арттыруды көздейді.
Қазіргі уақытта НАТО-ның әскери құрылымдарындағы негізгі басқару рөлі көбіне америкалықтардың қолында.
Бейресми кездесулерде нақты мына мәселелер талқылануда:
- әуе және зымыранға қарсы; қорғаныс жүйелерін басқару;
- Польша мен Балтық елдеріне қосымша күш жеткізу логистикасы;
- әскери жабдықтау бағыттары;
- ірі әскери жаттығулар.
Ең күрделі тақырыптардың бірі — АҚШ-тың “ядролық қалқанының” орнын еуропалық механизммен алмастыру мүмкіндігі. Бұл мәселені Мерц Эммануэль Макрон-мен талқылай бастаған.
Альянс ішіндегі жаңа консенсус
Германияның ұстанымының өзгеруі Еуропа ішінде кеңірек келісім қалыптастыруға түрткі болған. Ұлыбритания, Франция, Польша, Солтүстік Еуропа елдері және Канада бұл бастаманы НАТО аясындағы “еріктілер коалициясы” ретінде қарастырып отыр.
Бұл тәсілдің мақсаты — АҚШ қатысуы азайған жағдайда да альянстың жұмыс қабілетін сақтау.
Маңыздысы, бұл идея “Еуропалық армия” құрумен бірдей емес. Мысалы, Португалия мұндай бастаманы қолдамайтынын мәлімдегенімен, НАТО шеңберіндегі модернизацияны қолдайтынын білдірген. Бұл Еуропа ішінде көзқарастар әртүрлі екенін көрсетеді.
АҚШ факторы және геосаяси қысым
WSJ мен Reuters мәліметінше, бұл талқылаулар Дональд Трамп-тың НАТО-ға қатысты сындары аясында күшейген. Еуропа елдері АҚШ-тың сыртқы саясатындағы өзгерістерге байланысты қорғаныс саласында тәуелділікті азайтудың жолдарын іздей бастады.
Сонымен қатар, NATO Бас хатшысы Марк Рютте “күшті Еуропа — күшті НАТО ішінде болуы тиіс” екенін атап өтті.
Бұл мәлімдеме Еуропаның рөлін арттыру альянстан бөліну емес, керісінше жауапкершілікті бөлісу ретінде қарастырылып отырғанын көрсетеді.
