Шымкентте діни экстремизмнің алдын алу қалай жүргізіліп жатыр?

 Бұл мәселе халық саны өсіп, жастар көп шоғырланған Шымкент қаласы үшін де өзекті. Радикалды идеологияның таралуы әрдайым ашық үгіт-насихаттан басталмайды. Кейде ол әлеуметтік желідегі жазбалар, жеке хаттар, күмәнді интернет топтары немесе адамның сеніміне кіруге бағытталған әрекеттер арқылы таралады. Сондықтан қауіптің алдын алу үшін құқық қорғау шараларымен қатар, халықтың діни және ақпараттық сауаттылығын арттыру да маңызды.

Шымкентте бұл бағытта бірнеше құрылым жұмыс істейді. Қала әкімдігі жанындағы терроризмге қарсы комиссия мемлекеттік органдардың іс-қимылын үйлестірсе, Дін істері басқармасы мен "Дін мәселелерін зерттеу орталығы" ақпараттық-түсіндіру, діни сауаттылықты арттыру және радикалды көзқарастардың алдын алу шараларын ұйымдастырады. Білім беру ұйымдары, жоғары оқу орындары, діни бірлестіктер мен теолог мамандар да осы жұмысқа тартылады.

Соңғы бір жылдағы жарияланған материалдарға қарағанда, профилактикалық жұмыстың негізгі бағыттары – жастарды радикалды идеологияның ықпалынан қорғау, дінаралық келісімді нығайту, интернеттегі үгіт-насихатқа қарсы тұру және қауіп төнген жағдайда тиісті қызметтердің дайындығын қамтамасыз ету.

Жастарға бағытталған жұмыс күшейтілді

Радикалды идеологияның алдын алуда жастармен жұмысқа айрықша мән беріледі. Өйткені жас адамның діни білімінің жеткіліксіздігі, ақпаратты тексермеуі немесе әлеуметтік желідегі күмәнді мазмұнға сенуі теріс ықпалға жол ашуы мүмкін. Мұндай жағдайда құрғақ тыйымнан гөрі, ақпараттың мәнін түсіндіру, сұрақтарына сауатты жауап беру және сыни ойлау дағдысын қалыптастыру маңызды.

2026 жылғы 24 ақпанда Шымкенттегі "Мирас" университетінде "Жастар және діни экстремизм: қатерлер мен алдын алу" тақырыбында ақпараттық-түсіндіру кездесуі өтті. Оған қаладағы ішкі саясат және дін істері саласының маманы қатысып, жастар арасында діни экстремизмнің алдын алу мәселелерін талқылады. Кездесу университеттің құқық саласында білім алатын студенттеріне арналды.

Ал 2026 жылғы 13 наурызда Абай ауданындағы "Кенесары хан" мешітінде жат діни ағымдардың алдын алу жөнінде уағыз-насихат ұйымдастырылды. Шарада жамағатқа теріс діни ағымдардың ықпалынан сақтану мәселелері түсіндірілді. Бұл жұмыс мешіттердегі діни-ағартушылық қызметтің де профилактика жүйесіндегі орнын көрсетеді. Осы бағыттағы жұмыстар күзде де жалғасты. 2026 жылғы 14 қыркүйекте Оңтүстік Қазақстан медицина академиясында діни экстремизмнің алдын алуға арналған кездесу өтті. "Дін мәселелерін зерттеу орталығының" теологі Самат Уәлихан резидентурада оқитын білім алушыларға радикалды идеологиялардың пайда болу себептері, олардың жастар санасына ықпал ету тәсілдері туралы түсіндірді. Сонымен бірге әлеуметтік желілердегі діни мазмұндағы ақпараттың дереккөзін тексерудің маңыздылығы айтылды.

Жастармен жүргізілетін мұндай кездесулердің маңызы бар. Дегенмен олардың нәтижесін тек өткізілген іс-шаралардың санымен өлшеу жеткіліксіз. Студенттің немесе оқушының радикалды үгіттің белгілерін ажырата білуі, күмәнді ақпаратқа сын көзбен қарауы және қиындық туындағанда кімге жүгінетінін білуі де маңызды.

Сондықтан түсіндіру жұмысы бірреттік лекциямен шектелмеуге тиіс. Жастардың сұрақтарына ашық жауап беретін, діни мәселелерді сауатты талқылауға мүмкіндік беретін тұрақты байланыс қажет. Радикалды көзқарасқа қатысты күмәнді бірден жазалауға немесе адамды қоғамнан шеттетуге ұмтылмай, мәселенің себебін анықтау да профилактиканың нәтижелі болуына ықпал етеді.

Дінаралық келісім мен интернет қауіпсіздігі

Діни экстремизмнің алдын алу тек жастарға уағыз айтумен шектелмейді. Қоғамдағы өзара құрметті сақтау, әртүрлі конфессия өкілдерінің бейбіт қатар өмір сүруіне жағдай жасау да тұрақтылықтың маңызды шарты.

2026 жылғы 17 қыркүйекте Шымкенттегі Достық үйінде "Дінаралық татулықты нығайту және дінаралық қақтығыстың алдын алу" тақырыбында семинар-конференция өтті. Оны қалалық Дін істері басқармасы ұйымдастырды. Іс-шараға діни бірлестіктердің өкілдері қатысып, діни сауаттылықты арттыру, жастарды радикалды ағымдардың ықпалынан қорғау, діни толеранттылық пен зайырлы мемлекет қағидаттарын нығайту мәселелерін талқылады. Бұл – діни тұрақтылықты тек бір мекеменің жұмысы ретінде қарастыруға болмайтынын көрсететін бағыт. Дінаралық түсіністік қалыптасқан ортада діни сенім айырмашылығын өшпенділікке айналдыруға жол бермеу маңызды. Сонымен бірге дінге қатысты кез келген көзқарасты экстремизммен теңестіруге болмайды. Заңға қайшы әрекеттер мен зорлық-зомбылықты насихаттауға қарсы тұру азаматтардың ар-ождан бостандығын құрметтеумен қатар жүргізілуі қажет.

Қауіптің тағы бір бағыты – интернет кеңістігі. Радикалды ұйымдар мен теріс идеологияны насихаттаушылар әлеуметтік желілерді адамдармен байланыс орнату, сеніміне кіру және ықпалын күшейту үшін пайдалануы мүмкін. Мұндай жағдайда азаматтың ақпаратты саралай білуі, күмәнді ұсыныстарды ажыратуы және жалған мәліметтің таралуына жол бермеуі маңызды.

2026 жылғы 14 қазанда жарияланған ақпаратқа сәйкес, Шымкентте "Сақ бол: деструктивті ұйымдар" атты профилактикалық жоба жүзеге асырылған. Жоба аясында мамандар мен теологтер "Жабық базар", "Самал", "Жаңа Шахар", "Алаш", "Ақбар", "Айна" сауда орындарында және Шәмші Қалдаяқов атындағы саябақ аумағында тұрғындармен кездескен. Ақпараттық-түсіндіру жұмыстары барысында азаматтарға деструктивті ұйымдардың адамдарды өз қатарына тарту тәсілдері, психологиялық манипуляция және радикалды идеологияның ықпалы туралы түсіндірілген.

Бұл жобаның ерекшелігі – түсіндіру жұмысының халық көп жиналатын орындарға шығарылуы. Мамандардың тұрғындармен тікелей сөйлесуі ақпаратты кеңірек таратуға мүмкіндік береді. Алайда мұндай жұмыстың нәтижесі азаматтарға қанша жадынама таратылғанымен ғана емес, олардың қауіптің белгілерін қаншалықты түсінгенімен де бағалануы керек.

Интернеттегі қауіпсіздік мәселесі кәсіби мамандардың өзіне де қатысты. Сондықтан теологтер мен ақпараттық-түсіндіру топтарының мүшелері цифрлық ортадағы жаңа тәсілдерден хабардар болып, түсіндіру жұмысын өзгеріп отырған жағдайға бейімдеуі қажет.

Теологтердің кәсіби дайындығы және қауіптің алдын алу

Діни экстремизмнің алдын алуда теолог мамандардың кәсіби дайындығы маңызды рөл атқарады. Өйткені радикалды идеологияға қарсы жұмыс жүргізетін маман діни мәтіндерді түсіндірумен ғана шектелмей, адамның психологиялық жағдайын, әлеуметтік ортасын және ақпараттық ықпал ету тәсілдерін де ескеруі керек.

2026 жылы Шымкент қаласының Дін істері басқармасының мемлекеттік әлеуметтік тапсырысы аясында "Үздік теолог – 2026" республикалық байқауы өтті. Ұйымдастырушылардың мәліметінше, оған еліміздің тоғыз өңірінен 41 теолог қатысқан. Байқау мамандардың діни білімін бағалауға, олардың кәсіби дамуына қолдау көрсетуге және қоғамда зайырлы құндылықтарды насихаттауға бағытталған. Мұндай кәсіби алаңдар мамандардың білімін жетілдіруге және тәжірибе алмасуына мүмкіндік береді. Бірақ теологтердің біліктілігін арттыру нақты жұмыстың сапасымен ұштасуы керек. Халықпен кездесуде күрделі діни мәселелерді түсінікті тілмен жеткізу, жастардың сұрағына байыппен жауап беру және радикалды көзқарастың пайда болу себептерін дұрыс түсіндіру де кәсіби шеберліктің бір бөлігі.

Профилактиканың маңызды бағыты – радикалды көзқарасқа түскен немесе соған бейім адамдармен жеке жұмыс жүргізу. Мұнда адамның діни сауатын арттырумен қатар, оны әлеуметтік ортаға қайта бейімдеу, отбасымен байланысын нығайту және қажет болған жағдайда тиісті мамандардың көмегіне жүгіну мәселелері қарастырылады. Оңалту жұмысының нәтижесі адамның радикалды көзқарастан бас тартуымен ғана шектелмейді. Қоғамға бейімделуі, әлеуметтік қолдау алуы және бұрынғы теріс ықпалға қайта түспеуі де ескерілуге тиіс. Сондықтан мұндай жұмысты бірреттік кездесумен аяқтамай, кейінгі нәтижесін бақылау маңызды.

 Жігер Әшім 

Шымкент қаласы