Жаңа Ата Заң: Ортақ құндылықтар және ортақ жауапкершілік
Кез келген мемлекеттің Конституциясы – жалаң құқықтық нормалардың жиынтығы емес.
Ол – халық пен мемлекет арасындағы сенімге негізделген ұлттық келісімнің басты құжаты. Күшіне енген жаңа Ата Заң еліміздің саяси-құқықтық келбетін ғана емес, қоғамның ішкі құндылықтар жүйесін де сапалы жаңа сатыға көтерді.
Жаңа Конституцияның басты идеясы қос арнаға тоғысады: баршаға ортақ құндылықтарды айқындау және әрбір азаматтың болашақ алдындағы ортақ жауапкершілігін орнықтыру.
1. Біріктіруші күш: Ортақ құндылықтар өрісі
Жаңа Ата Заңның Преамбуласында елдің тарихи сабақтастығы мен болашаққа бағытталған басты құндылықтары айқын бекітілді. Бұл құндылықтар әрбір қазақстандықтың ортақ мүддесін білдіреді:
Тәуелсіздік пен Унитарлық сипат: Еліміздің егемендігі, аумақтық тұтастығы мен унитарлығы – өзгермейтін, бұлжымайтын негізгі бағдар.
Заң мен Тәртіп және Әділеттілік: Әділетті қоғамды заң үстемдігінсіз құру мүмкін емес. "Заң және Тәртіп" ұстанымы – баршаға тең мүмкіндік пен әлеуметтік әділеттіліктің басты кепілі.
Адами капитал, Білім мен Ғылым: Елдің бәсекеге қабілеттілігі тек шикізатпен емес, ғылым, инновация және сапалы біліммен өлшенеді. Адамның қадір-қасиеті мен оның дамуы мемлекетіміздің басты құндылығына айналды.
2. Мемлекет пен қоғамның ортақ жауапкершілігі
Кез келген заң азаматқа құқық беріп қана қоймайды, оған белгілі бір жауапкершілік жүктейді. Жаңа Конституция – жауапты азамат пен жауапты мемлекет арасындағы жаңа әлеуметтік шарт.
Экологиялық жауапкершілік – Келешек ұрпақ алдындағы парыз
Табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалану және қоршаған ортаны сақтау тек мемлекеттік органдардың міндеті болып қалмайды. Бұл – бүгінгі буынның келешек ұрпақ алдындағы конституциялық міндеті.
Деректер мен цифрлық кеңістіктегі жауапкершілік
Цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект дәуірінде жеке деректерді қорғау, электрондық қауіпсіздік пен ақпараттық мәдениетті сақтау – азамат пен мемлекеттің ортақ міндеті ретінде айқындалды.
Мемлекеттік басқару ісіне қатысу жауапкершілігі
Жаңадан енгізілген бір палаталы Құрылтай, Вице-Президент институты және Қазақстан Халық Кеңесі сияқты құрылымдар азаматтық қоғамның заң шығару мен саяси шешімдерге тікелей қатысуына жол ашты. Ал қатысу мүмкіндігі бар жерде жауапкершілік те жоғары болмақ.
3. Адам құқықтарын қорғаудың жаңа кепілдіктері
Құндылықтар мен жауапкершілік ұғымдары адам құқығын қорғаудың нақты тетіктерімен бекітілген:
Конституциялық Сотқа тікелей жүгіну: Кез келген азамат өз құқығын қорғау үшін Конституциялық Сотқа шағым түсіре алады.
Құқықтық қалқан: Адам ұсталған сәттен бастап адвокат көмегіне жүгінуге, өзіне және жақындарына қарсы айғақ бермеуге құқылы.
Жеке өмір неприкосновенностығы: Цифрлық ортадағы жеке деректердің, байланыстардың заңсыз өңделуінен қорғалуы конституциялық деңгейге көтерілді.
Жаңа Ата Заң – бұл ел дамуының жаңа философиясы. Ондағы көрсетілген бірлік, әділеттілік, заңға деген құрмет және келешекке деген жауапкершілік қағаз жүзінде қалмай, әрбір азаматтың күнделікті өмірлік ұстанымына айналуы тиіс. Ортақ құндылықтарды қадірлеу және ортақ жауапкершілікті сезіну арқылы гана біз гүлденген, әділетті әрі қауіпсіз Қазақстанды құрамыз.
