Басты мақсат – сот жүйесіне халықтың сенімін арттыру

Еркежан АРЫН

03.08.2021, 12:12

1159

Жасыратыны жоқ, елімізде сот төрелігіне халық тарапынан сенім төмен. Сондықтан адамдардың сот шешімімен келіспей, әрі қарай арызданып жататын жағдайлары жиі кездеседі. Дегенмен соңғы жылдары еліміздің сот жүйесінде жасалып жатқан реформалардың басты мақсаты халықтың сотқа деген сенімін арттыруға бағытталып жатқанын атап өту керек. 

Өйткені азаматтардың сот жүйесіне деген сенімін арттыру арқылы мемлекетке деген сенім қалыптасады. Ал халықтың сотқа деген сенімі қолжетімді сот төрелігі, судьяның беделі, ұғынықты, негізделген шешімі арқылы қалыптасады. Сондықтан соңғы жылдары осы бағытта көптеген жұмыстар атқарылды. Мәселен, бұрын істің шешімін тауып, түпкілікті нүктесін қоюға 2,5 жылға жуық уақыт кетсе, қазір бұл мерзім бір жылдан аспайды. Яғни істің тым созылып кетпей, шешім шығару уақыты біршама қысқартылды. Осыған орай, адвокат Кәрібай Тасшабаев: «Істің тым ұзақ қаралуы да тараптарды шаршатып, олардың сотқа деген сенімін төмендетіп жатады. Кейде осындай кездерде істің тым созылуын басқаша жорып, тараптар сот ісіне күмән келтіріп жатады. Сондықтан соттың істі қарау мерзімін біршама қысқарту дұрыс шешім болды деп санаймын. Осы орайда айта кетер жайт, біздің соттарда азаматтық жəне экономикалық даулар бойынша істерді қараудың орташа мерзімі 32 күнді құраса, бұл көрсеткіш Ресейде – 50, Украинада – 128, Германияда – 219, Францияда – 420, Италияда 527 күнге тең. Орталық Азия бойынша мұндай істерді қарау мерзімі 201 күн екен. Сондықтан судьялардың жүктемесін азайту мәселесін көтеріп, істердің қарау мерзімін жылдамдату арқылы жақсы нәтижеге жеттік деп санаймын», –  дейді.

         Атап айта кетерлік жайт, халықтың сотқа деген сенімінің күшеюіне  судьялар да ықпал етеді. Осы орайда, соңғы жылдары судьялыққа үміткерлерге қойылатын талаптар күшейіп келе жатқанын анық байқауға болады. Олардың барынша әділ, тәжірибесі мол, қара қылды қақ жарған билер жолын жалғайтын судья болуына басты назар аударылуда. Осы тұрғыда судьялардың кəсіби қызметін бағалайтын жаңа əдістеме қабылданды. Жоғарғы сот жанынан құрылған Сот төрелігінің сапасы жөніндегі комиссия да осы бағытта жұмыс істеуде. Судьяларды іріктеу, соттардың кадрлық резервін қалыптастыру Жоғары Сот Кеңесінің құзырына беріліп, судьялардың тəуелсіздігін нығайту жұмыстары қолға алынуда. Салыстырмалы түрде айта кетсек, 2018 жылға дейін судьялыққа үміткерлердің əрбір төртіншісі судья болып тағайындалса, бүгінде судья болу үшін конкурста бір орынға 20-ға жуық адамның бақ сынауы судьялыққа үміткерлердің арасындағы бәсекенің қаншалықты жоғары екенін аңғартады. Судьяларды осындай қатаң тәртіппен іріктеп алу олардың мінсіз судья ретінде қалыптасып, сол арқылы халықтың сотқа деген сенімінің артуына ықпал етуде. Осындай қатаң іріктеудің арқасында біліктілігі төмен мамандардың судьялыққа жолы жабылды деуге болады.

Халықтың сотқа деген сенімін қалыптастыру бағытында қолға алынған бір бастама – сот актілерінің сапасына көңіл бөлінуі. Қазір сот шешіміне риза еместер шағымының екі есе азаюы бұл бағыттағы жұмыстардың қаншалықты нәтижелі екенін аңғартады. Сот актісінің ұғынықты тілмен, қарапайым халыққа түсінікті тілде жазылуы арқасында халықтың наразылығы да азайып, сотқа деген сенімі артты деп айта аламыз. Өз кезегінде мұндай түсінбестіктің азаюы сотқа да оң әсер етті. Яғни сот шешімдері мен үкімдеріне қатысты жолданатын шағымдар бұрынғыдан 30 пайызға азайған. Оның үстіне сот жүйесіне енгізілген соңғы өзгерістерге сай, судья үкімді жариялаған соң, тараптарға неге мұндай шешімге келгенін, актінің әрбір сөзін ауызша түсіндіріп беруі тиіс. Мұндай өзгерістердің барлығы халық пен сот арасының жақындауына, азаматтардың жүйеге деген сенімінің артуына ықпал етті.

Тегтер: сот жүйесі цифрландыру бастама шешім шара

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Айтбала СҮЛЕЙМЕНҚЫЗЫ 16:55
Нұралықтар-қауырт қимыл үстінде
Таңшолпан ҒАЗИЗҚЫЗЫ 17.09.2021, 11:38
Қоқыс та қордалы мәселе
Мариям МАҚСАТ 17.09.2021, 09:13
«Басшымыз күн көрсетпейді»
Айтбала СҮЛЕЙМЕНҚЫЗЫ 17.09.2021, 08:28
Қарағанды облысындағы мектептерде короновирус қаулап барады
Б.СӘРСЕНБИ 17.09.2021, 04:29
«Балаларға вакцина салынады» деген жалған
Еркежан АРЫН 16.09.2021, 16:30
Қазақстандықтар министрліктердің нормативтік-құқықтық актілерін белсенді талқылауда

Аңдатпа


  • Ұлт құндылығының ұлағаты
    14.09.2021, 12:30
  • «Жас Алаштың» 100 жылдығы Жамбылда жалғасты
    03.08.2021, 11:01
  • «Жас Алаш» газетінің мерейтойына орай бильярдтан турнир өтті
    30.07.2021, 12:31
  • "Жас Алаштың" 100 жылдығына орай Таразда бильярдтан турнир өтуде
    29.07.2021, 12:29
  • "Жас Алаштың" 100 жылдығына орай ұйымдастырылған бильярд турнирі тартысты өтті
    14.03.2021, 11:39