Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік экономиканың дамуына жаңа серпін бере ме?

Бұл тетік мемлекет пен бизнес арасындағы серіктестікті күшейтіп қана қоймай, кәсіпкерлердің ірі инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларға қатысуына жол ашады.

Бүгінде мектеп, аурухана, жол және коммуналдық инфрақұрылым сияқты маңызды нысандарды дамытуға жеке капиталды тарту қажеттілігі артып отыр. Осы тұрғыдан алғанда МЖӘ мемлекет үшін де, бизнес үшін де тиімді құрал саналады. Мемлекет әлеуметтік маңызы бар жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік алса, кәсіпкерлер ұзақ мерзімді әрі тұрақты табыс көзін қалыптастырады.

Алайда бұл саланың проблемалары да аз емес. Сарапшылардың пікірінше, көптеген кәсіпкерлер МЖӘ жобаларына қатысу кезінде құжат айналымының күрделілігіне, қаржыландырудың жеткіліксіздігіне және әкімшілік кедергілерге тап болады. Әсіресе шағын және орта бизнес үшін ұзақ мерзімді жобаларға қажетті қаржы ресурстарын табу қиынға соғады. Соның салдарынан ірі жобалардың басым бөлігі қаржылық мүмкіндігі жоғары компаниялардың қолында қалып отыр.

Тағы бір маңызды мәселе – тәуекелдердің әділ бөлінбеуі. Кей жағдайларда бизнеске жүктелетін міндеттемелер тым көп болып, жобаның инвестициялық тартымдылығын төмендетеді. Сондықтан мемлекет пен кәсіпкер арасындағы жауапкершілік пен тәуекелдерді теңгерімді бөлу МЖӘ жүйесінің тиімділігін арттырудың басты шарты болып саналады.

Соған қарамастан, Қазақстанда табысты жүзеге асқан жобалар да аз емес. Білім беру, денсаулық сақтау және көлік инфрақұрылымы салаларында іске қосылған бірқатар нысандар МЖӘ тетігінің әлеуетін көрсетті. Бұл жобалар мемлекеттік бюджетке түсетін жүктемені азайтып қана қоймай, қызмет көрсету сапасының жақсаруына ықпал етті.

Сарапшылардың бағалауынша, алдағы жылдары Қазақстанда МЖӘ жобаларының маңызы арта түседі. Әсіресе энергетика, цифрландыру, логистика және коммуналдық шаруашылық салаларында жаңа жобаларға сұраныс жоғары болады. Бірақ бұл үшін рәсімдерді жеңілдету, ашықтықты арттыру және кәсіпкерлер үшін қаржыландыру тетіктерін жетілдіру қажет.

Қорыта айтқанда, мемлекеттік-жекеменшік әріптестік отандық кәсіпкерлікті дамытудың маңызды құралдарының бірі болып қала береді. Дегенмен оның тиімділігі заңнамалық базаның сапасына, мемлекеттік басқарудың ашықтығына және бизнес үшін қолайлы инвестициялық орта қалыптастыруға тікелей байланысты.

Жалпы, МЖӘ кезінде бизнес те ұтады. Бұл жерде кәсіпкерлер ұзақ мерзімді келісімшарттарға қол жеткізіп, инвестициясының қайтарымына кепілдік алады. Нәтижесінде мемлекет пен кәсіпкердің мүддесі тоғысатын орта қалыптасады. Сарапшылар МЖӘ-нің ең үлкен артықшылығы – кәсіпкерлерге бұрын тек мемлекеттік сектордың құзырында болған салаларға кіруге мүмкіндік беруінде деп есептейді. Мысалы, білім беру, денсаулық сақтау, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және көлік инфрақұрылымы салаларындағы жобаларға қатысу арқылы бизнес жаңа нарықтарға жол ашады. Сонымен қатар мұндай жобалар кәсіпкерлерге ұзақ мерзімді жоспар құруға мүмкіндік береді. Нарық қазіргідей құбылып тұрған кезеңдерде бұл маңызды фактор саналады. Өйткені мемлекеттік келісімдер бизнестің тұрақты табыс табуына жағдай жасайды.

Көптеген сарапшылар МЖӘ жобаларының басым бөлігінде ірі компаниялардың үлесі жоғары екенін айтады. Бұған олардың қаржылық мүмкіндігі мен тәжірибесінің мол болуы әсер етеді. Ал шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері көбіне қосалқы мердігер ретінде ғана қатысады.

Сондықтан мамандар МЖӘ тетігін жетілдіру кезінде шағын және орта бизнестің қатысу үлесін арттыруға басымдық беру қажет деп санайды. Бұл өңірлік кәсіпкерліктің дамуына және жаңа жұмыс орындарының ашылуына оң әсер етуі мүмкін.

Мамандар әріптестіктің тиімділігін арттыру үшін бірнеше маңызды қадамды атап көрсетеді. Біріншіден, жобаларды іріктеу мен келісу рәсімдерін жеңілдету қажет. Екіншіден, инвесторлардың құқықтық қорғалуын күшейту маңызды. Үшіншіден, шағын және орта бизнес үшін жеңілдетілген қаржыландыру тетіктерін енгізу керек. Сонымен қатар жобалардың ашықтығын қамтамасыз ету де маңызды мәселе. Өйткені қоғам үшін де, инвесторлар үшін де әрбір жобаның экономикалық тиімділігі түсінікті болуы тиіс. Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік Қазақстан экономикасының дамуына жаңа серпін бере алатын құралдардың бірі болып отыр. Ол мемлекеттік шығындарды оңтайландырып қана қоймай, отандық кәсіпкерлердің жаңа жобаларға қатысуына мүмкіндік береді. Алайда бұл тетіктің толық әлеуетін пайдалану үшін әкімшілік кедергілерді азайтып, қаржыландыру мәселесін шешіп, мемлекет пен бизнес арасындағы сенімді нығайту қажет. Сонда ғана МЖӘ экономиканың нақты секторын дамытуға және кәсіпкерліктің жаңа деңгейге көтерілуіне ықпал ете алады.

Қ.САЙЛАУ