Иранға қарсы соғыс ядролық қару жарысын үдетуі мүмкін бе?

Дональд Трамп бұл соғыстың мақсаты – Тегеранның атом бомбасына қол жеткізуіне жол бермеу екенін мәлімдеген. Алайда сарапшылардың бір бөлігі нәтижесі керісінше болуы мүмкін екенін айтады.

Ядролық қару – тежеу құралы ма?

Көптеген сарапшылар ядролық қаруды иелену қарсыласты шабуылдан тежейтін фактор деп есептейді. Мұндай мысал ретінде жиі Солтүстік Корея келтіріледі. Қатаң санкцияларға қарамастан, бұл ел ядролық қару жасап, сыртқы қауіптен өзін қорғай алды деген пікір бар.

Ал Украина кейбіреулер үшін керісінше мысал саналады. 1994 жылы Киев қауіпсіздік кепілдіктеріне айырбас ретінде әлемдегі үшінші ірі ядролық арсеналдан бас тартқан. Қазір кей сарапшылар «егер Украина ядролық қарудан бас тартпағанда, 2022 жылғы соғыс болмас еді» деген уәж айтады.

“Ядролық латенттілік” жеткіліксіз бе?

Сарапшылар Иранды ұзақ уақыт бойы “ядролық латенттілік” жағдайындағы ел ретінде қарастырды – яғни, атом бомбасын жасауға барлық мүмкіндігі бар, бірақ оны ресми түрде өндірмеген мемлекет.

АҚШ-тағы саясаттанушы Рупал Мехтаның пікірінше, Иран ұзақ жыл бойы дәл осы белгісіздік стратегиясын ұстанып келді. Бірақ қазіргі соғыс бұл тәсілдің тиімсіз екенін көрсетті.

Яғни, «толық дайын емес ядролық бағдарлама» елді қауіптен қорғай алмады.

Ядролық қаруды таратпау жүйесіне қауіп

Соңғы мәлімдемелерге қарағанда, Иран Ядролық қаруды таратпау туралы шарттан шығу мүмкіндігін қарастырып жатыр. Бұл келісімге әлемнің 190-нан астам елі қатысады және ол ядролық қарудың таралуын шектеуге бағытталған.

Егер Тегеран мұндай қадамға барса, бұл халықаралық қауіпсіздік жүйесіне ауыр соққы болуы мүмкін.

Парсы шығанағы елдері не істейді?

Сарапшылардың айтуынша, қазіргі жағдай Парсы шығанағы елдерін де ойландыруы мүмкін. Олар:

• Иран мен Израильдің ықпалында қалудан қауіптенеді;

• АҚШ-пен қорғаныс одағына сенімнің әлсірегенін сезінеді.

Сондықтан кей мемлекеттер өз қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін ядролық қару қажет деген қорытындыға келуі ықтимал.

Алайда сарапшылар бірден «ядролық жарыс басталады» деуге асықпайды. Себебі:

• техникалық кедергілер бар;

• саяси тәуекелдер жоғары;

• халықаралық қысым күшейеді.

Қазіргі соғыс ядролық қаруды шектеу емес, керісінше оны иелену қажеттігі туралы ойды күшейтіп отыр.

Бұл – Иранның ядролық бағдарламаға жақындауын, аймақтағы басқа елдердің де осы бағытқа бет бұруын, халықаралық қауіпсіздік архитектурасының әлсіреуін жеделдетуі мүмкін.

Басқаша айтқанда, соғыстың басты парадоксы – ядролық қаруды тоқтату үшін басталған қақтығыс, керісінше, жаңа ядролық жарысқа жол ашуы ықтимал.